Franciszek Studziński
pseud. Kotlina, Radwan, Rawicz, Skawa, Skiba
| Dane osobowe | ||
| Inne nazwiska w czasie okupacji lub po wojnie: | Radwan Andrzej | |
| Płeć: | mężczyzna | |
| Data urodzenia: | 1893-10-10 [1893-10-17] | |
| Miejsce urodzenia: | Kotlice | |
| Data śmierci: | 1964-05-23 | |
| Miejsce śmierci: | Bytom | |
| Miejsce pochówku: | Cmentarz Mater Dolorosa; Bytom | |
| Rodzice | ||
| Imię ojca: | Aleksander | |
| Imię matki: | Helena | |
| Nazwisko panieńskie matki: | Pietrzykowska | |
| Stopień wojskowy uzyskany przed II wojną światową: | podpułkownik | |
| Data: | 1933-01-01 | |
| Starszeństwo: | ||
| Organ nadający: | ||
| Stopień wojskowy uzyskany w konspiracji: | pułkownik | |
| Data: | 1943-11-11 | |
| Starszeństwo: | ||
| Organ nadający: | ||
| Stopień wojskowy uzyskany po wojnie: | ||
| Data: | ||
| Starszeństwo: | ||
| Organ nadający: | ||
| Wykształcenie cywilne | ||
| Przed wojną: | Ukończył gimnazjum w Krakowie. | |
| W czasie wojny: | ||
| Po wojnie: | ||
| Służba wojskowa | ||
| Przed wojną: | Od 6 sierpnia 1914 r. do 7 czerwca 1917 r. służył w 3. kompanii III Batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów. Następnie, do 1 listopada 1918 r., działał w Polskiej Organizacji Wojskowej, pełniąc funkcję komendanta – najpierw obwodu, a następnie okręgu Pińczów–Olkusz. Do 1 października 1924 r. był dowódcą kompanii 25 Pułku Piechoty, wraz z którym walczył na froncie bolszewickim, uczestnicząc m.in. w operacji zajęcia Kijowa pod dowództwem Edwarda Rydza-Śmigłego. Po zakończeniu działań wojennych objął dowództwo II batalionu 25 pp. 3 października 1924 r. został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy 6 Batalionu „Iwieniec”. W latach 1924-1933 pełnił funkcję kwatermistrza 10 Pułku Piechoty w Łowiczu, dowodził II batalionem strzelców, a następnie sprawował obowiązki kwatermistrza 1 Pułku Strzelców Podhalańskich. Kolejno objął stanowisko zastępcy dowódcy 27 Pułku Piechoty w Częstochowie, które piastował do czerwca 1936 r. Następnie został skierowany na analogiczne stanowisko w 12 Pułku Piechoty w Wadowicach, gdzie pozostawał do czerwca 1938 r. W czerwcu 1938 r. powierzono mu funkcję komendanta Komendy Rejonu Uzupełnień oraz garnizonu w Sosnowcu. Stanowisko to sprawował do wybuchu II wojny światowej. | |
| W czasie wojny: | Podczas kampanii 1939 r., w walkach z Niemcami, służył w 6 Dywizji Piechoty dowodzonej przez gen. Bernarda Monda. Dywizja ta początkowo wchodziła w skład Armii „Kraków”, a następnie walczyła w Grupie Operacyjnej „Bielsko” gen. Boruty-Spiechowicza, przechodząc szlak bojowy od Krakowa po Tomaszów Lubelski, gdzie w dniach 15–16 września została rozbita. Z okrążenia pod Tomaszowem część pułku, którym dowodził płk. Studziński, przedostała się na wschód, a następnie na południe w kierunku granicy węgierskiej. Jego pułk wziął udział w walkach pod Lwowem, którymi kierował gen. Kazimierz Sosnkowski. Franciszek Studziński przekroczył granicę węgierską 2 października 1939 r. Na Węgrzech oddziały polskie zostały internowane, ale płk. Studzińskiemu udało się nielegalnie wydostać z obozu internowanych i przedostać do Budapesztu, gdzie został aresztowany i skierowany do obozu w Demesz nad Dunajem. Po miesięcznym pobycie w tym obozie znów uciekł do Budapesztu i nawiązał kontakt z płk. Zielińskim, który jako “konsul” wydawał paszporty na wyjazd do Francji. Jednak Pułkownik dostał polecenie, aby zgłosił się do przedstawicielstwa Wojska Polskiego internowanych na Węgrzech. Tam dostał polecenie objęcia komendy obozu w Tápiószele, co zrobił w grudniu 1939 r. Gdy Węgry przystąpiły do wojny, obozy uległy zlikwidowaniu, płk. Studziński dostał wtedy rozkaz od władz polskich na powrót do kraju. Łączyło się to z zapotrzebowaniem rozwijających się kadr wyższych oficerów do rodzącej się konspiracji. Przekroczył granicę Polski 30 sierpnia 1941 r. i udał się do Warszawy, stamtąd skierowany do Lwowa, a następnie do Tarnopola, do którego przybył w listopadzie 1941 r. | |
| Po wojnie: | ||
| Miejsce pracy | ||
| Przed wojną: | ||
| W czasie wojny: | ||
| Po wojnie: | Od 1 lipca 1948 r. pełnił funkcję pełnomocnika rządowego do spraw podatku gruntowego w powiecie Niemodlin, a następnie – w okresie od 1 maja 1949 r. do 31 lipca 1951 r. – na tym samym stanowisku w powiecie Lubliniec. Od 1 sierpnia 1951 r. do 30 czerwca 1952 r. był zatrudniony w Powszechnej Kasie Oszczędności w Katowicach jako inspektor w dziale oszczędności społecznych. Z kolei od 1 września 1952 r. do 27 grudnia 1952 r. pracował jako referent finansowy w Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy „Ogniwo” we Wrocławiu. Po powrocie z więzienia, w okresie od 29 stycznia 1956 r. do 25 lutego 1956 r., podjął pracę w garbarni w Łabowie. Następnie, od 21 marca 1956 r. do 21 lipca 1956 r., był zatrudniony jako dozorca hotelu i pracownik fizyczny w hotelu robotniczym w Bytomiu przy ul. Brzezińskiej 56a. Od 23 lipca 1956 r. do 20 lutego 1958 r. pracował jako starszy księgowy w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Transportu Handlu Wewnętrznego nr 4 w Bytomiu, a od 21 lutego 1958 r. do 9 lutego 1961 r. jako starszy inwentaryzator w Przedsiębiorstwie Państwowym „Pieczywo-Nabiał” w Bytomiu. Po tym okresie przeszedł na emeryturę. | |
| Działalność społeczna, związkowa i polityczna | ||
| Przed wojną: | Działał w ramach PSL “Wyzwolenie”. | |
| W czasie wojny: | ||
| Po wojnie: | ||
| Działalność w ruchu kombatanckim | ||
| Opis działań: | ||
| Przynależność i udział w pracach innych organizacji i instytucji podziemnych | ||
| Przed scaleniem i wstąpieniem do ZWZ-AK, jak i „równolegle”: | ||
| Przynależność do ZWZ-AK na Kresach | ||
| Działalność: | Do Tarnopola przybył w listopadzie 1941 r., jednak faktycznie obowiązki komendanta Okręgu Tarnopol ZWZ-AK objął 9 grudnia 1941 r. W październiku 1942 r. podpisał rozkaz operacyjny „P1” oraz plan działania „P2” dla Okręgu, opracowane przez Bolesława Tomaszewskiego. Z dniem 1 maja 1943 r., na mocy jego rozkazu, do Okręgu Tarnopol włączony został Obwód Brody. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na teren województwa tarnopolskiego 7 marca 1944 r. wydał rozkaz rozpoczęcia akcji „Burza” na podległych mu obszarach pozostających jeszcze pod okupacją niemiecką. 10 czerwca 1944 r. ogłosił rozkaz operacyjny dla oddziałów Okręgu Tarnopol na okres „Burzy”. Przewidywał on utworzenie zgrupowania oddziałów partyzanckich 51. i 52. pułku piechoty Armii Krajowej, które miały wejść w skład odtwarzanej w ramach planów powstańczych 12 Dywizji Piechoty AK. Następnie udał się do Lwowa, gdzie od 30 czerwca 1944 r. pełnił funkcję zastępcy dowódcy Obszaru Lwowskiego gen. Władysława Filipkowskiego. | |
| Data zaprzysiężenia: | ||
| Czasookres: | 1941-12-09 - 1944-07-30 | |
| Pełnione funkcje: | Komendant Okręgu Tarnopol od 13 grudnia 1941 r. do 30 czerwca 1944 r., zastępca komendanta Obszaru Lwowskiego w okresie od 30 czerwca do 30 lipca 1944 r. | |
| Oddział względnie pion organizacyjny: | Komenda Okręgu Tarnopol | |
| Okręg: | Okręg Tarnopol, Okręg Lwów | |
| Przydział: | Okręg AK Tarnopol | |
| Komenda Okręgu AK Tarnopol | ||
| Przydział: | Komenda Obszaru ZWZ-AK (1941-1944): | |
| Przynależność do ZWZ-AK poza Kresami | ||
| Działalność: | ||
| Data zaprzysiężenia: | ||
| Czasookres: | ||
| Pełnione funkcje: | ||
| Oddział względnie pion organizacyjny: | ||
| Działalność w podziemiu antykomunistycznym: | ||
| Opis działań: | ||
| Udział w akcji "Burza" | ||
| Opis działań: | ||
| Konspiracyjni współpracownicy | ||
| Przełożeni, podwładni i organizacyjni koledzy: | ||
| Członkowie rodziny zaangażowani w konspirację: | ||
| Służba w innych formacjach wojskowych | ||
| Polskich: | ||
| Niepolskich: | ||
| Represje | ||
| Represje stosowane przez Niemców (pobyt w niemieckich więzieniach i obozach koncentracyjnych - daty i miejsce, nazwiska współwięźniów): | ||
| Represje stosowane przez Związek Sowiecki (pobyt w sowieckich więzieniach i łagrach - daty i miejsce, nazwiska współwięźniów): | W składzie delegacji Komendy Obszaru udał się do Żytomierza, gdzie w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. został aresztowany, a następnie internowany. Przebywał kolejno w więzieniu w Kijowie, a następnie w obozach internowanych w Charkowie, Riazaniu i Wołogdzie. Do Polski powrócił 4 listopada 1947 r., przekraczając granicę w Białej Podlaskiej. | |
| Represje ze strony polskiego komunistycznego aparatu bezpieczeństwa | Mimo że przeprowadzona w październiku 1952 r. prowokacja Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa – polegająca na złożeniu mu propozycji przystąpienia do WiN – nie powiodła się, w grudniu 1952 r. został aresztowany. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego z 11 czerwca 1953 r. skazano go na 4 lata i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz na dodatkową karę utraty praw publicznych i obywatelskich na okres 3 lat. Karę odbywał w więzieniu w Katowicach, następnie w Iławie, gdzie pracował w Przedsiębiorstwie Obróbki Drzewa (od 1 marca 1954 r. jako księgowy). 24 czerwca 1955 r. został przetransportowany do więzienia w Barczewie. Na wolność wyszedł 29 sierpnia 1955 r. Po opuszczeniu zakładu karnego żył w skrajnie trudnych warunkach. | |
| Ordery i odznaczenia | ||
| Lista odznaczeń | Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (nr leg. 1922, 1.05.1933 r., Warszawa) Krzyż Niepodległości (1932 r.) Złoty Krzyż Zasługi (1928 r.) Krzyż Walecznych – czterokrotnie Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. W lipcu 1944 r. został przedstawiony do Odznaczenia Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami “za wybitne wyniki osiągnięte w zorganizowaniu i dowodzeniu Okręgiem” | |
| Autorstwo wspomnień, relacji, pamiętników, dzieł literackich, opracowań naukowych, działalność redakcyjna | ||
| Poświęconych historii a w szczególności ZWZ-AK: | ||
| Poświęconych innym dziedzinom nauki i sztuki lub publicystyki: | ||
| Źródła archiwalne i literatura do noty biograficznej | BJ, sekcja rękopisów, P. Woźniak, Z niw i ugorów mego życia, t. II, sygn. akc. 9/85, s. 131-135, 191; CAW, Wniosek na odznaczenie orderem ,Virtuti Militari”, Franciszek Studziński, sygn. I.482.104-10754 [online:] https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.104-10754.pdf (dostęp 10.02.2026 r.); CDCN, Archiwum Tarnopolskie Czesława Blicharskiego, Cz. Blicharski, Słownik Biograficzny Tarnopolan, t. V, sygn. 1320/6/1E, s. 1087; CDCN, Archiwum Tarnopolskie Czesława Blicharskiego, P. Woźniak, Armia Krajowa Okręg Tarnopolski, sygn. akc. 1320/5/5, s. 60, 149, 210, 218, 230, 244, 265, 266; Edward Kisielewski ps. I „Kowalski”, II „Pancerz”. Wspomnienia o Armii Krajowej Obwodu Złoczów, woj. Tarnopol, styczeń 1976, maszynopis w zbiorach CDCN – BJ, sygn. 5/2, s. 3; FOK, Archiwum Wschodnie, sygn. AW I/0106; FOK, Archiwum Wschodnie, sygn. AW I/0917; Informacje i materiały przekazane przez Panią Katarzynę; Jan Cisek, wspomnienia z działalności Armii Krajowej na terenie powiatu Brzeżany województwo tarnopolskie, maszynopis w zbiorach CDCN – BJ, sygn. 5/2, s. 7, 35; Kułagowska-Silva K., Żeniu! Dziecino droga! Historia znajomości łączniczki AK i jej dowódcy Franciszka Studzińskiego, “Przegląd Archiwalno-Historyczny” 2017, t. IV, s. 71-91; Mazur G., Węgierski J., Konspiracja lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny, Katowice 1988, s. 193; Mazur G., Okręg Tarnopol Armii Krajowej, [w:] Armia Krajowa. Rozwój organizacyjny, (red.) K. Komorowski, Warszawa 1996, s. 303, 310, 311; Markowski D. K., Lwów 1944, Warszawa 2021, s. 22, 38-39, 77-78, 187; Niżankowski „Żuraw” M., Z działalności AK na terenie powiatu zborowskiego, okr. Tarnopol, prowadzonej w latach 1941-1944, Opole 1975, maszynopis w zbiorach CDCN – BJ, sygn. 5/2, s. 1; Organizowanie Lwowskiego Obszaru ZWZ – AK na przełomie lat 1941 – 1942. Relacja Lecha Sadowskiego pseud. „Wasyl”, „Sławek” i „Sędzia”, Warszawa 1967, maszynopis w zbiorach BJ, sygn. przyb. 446/01, s. 15; Pempel S., ZWZ-AK we Lwowie: 1939-1945, Warszawa 1990, s. 50, 106, 113; Rogut D., „Więzień skryty i obcy obecnemu ustrojowi” – komunistyczny aparat bezpieczeństwa wobec pułkownika Franciszka Studzińskiego „Rawicza”, „Kotliny ” (1893-1964), “Pamięć i Sprawiedliwość” 2021, T. 38(2), s. 579-602; Rychter J., Spis dowódców ZWZ-AK, (bdmw), rękopis w zbiorach MAK; Strokosz O., W Armii Krajowej z Zaolzia przez okupowany Lwów do III Rzeczypospolitej, oprac. Kwiek J., Kraków 1994, s. 26; Strzelecki Wiesław – Stulgiński Ferdynand, [w:] Mazur G., Studziński F. [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 45, Warszawa–Kraków 2007, s. 145–146; Tomaszewski B., Węgierski J., Zarys Historii Lwowskiego Obszaru ZWZ-AK, Warszawa 1987, s. 33; Węgierski J., Armia Krajowa na południowych i wschodnich przedpolach Lwowa, Kraków 1994, s. 237, 241, 298; Węgierski J., Armia Krajowa w okręgach Stanisławów i Tarnopol, Kraków 1996, s. 117, 118, 119,120, 125; Węgierski J., Komendy Lwowskiego Obszaru i Okręgu Armii Krajowej 1941-1944, Kraków 1997, s. 38, 50, 175, 339, 412; Węgierski J., Obsada osobowa lwowskiego obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945, Kraków 2000, s. 31; Węgierski J., W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989, s. 16, 191, 192, 240, 244, 256. | |
| Ikonografia | ||
| Ewentualne uwagi | Losy Pułkownika od września 1939 r. do końca 1941 r. nie są w pełni jednoznaczne, gdyż źródła podają rozbieżne informacje. W rubryce „w czasie wojny” przytoczono dane przekazane przez Piotra Woźniaka, ze względu na ich większą precyzję. Według innych relacji we wrześniu 1939 r. miał znajdować się w Grupie Operacyjnej gen. Dembińskiego (bądź w ośrodku zapasowym 6 DP albo 7 DP walczącej w Armii „Kraków”), po czym 22 września 1939 r. – według odmiennych danych 4 października 1939 r. – przedostał się na Węgry. Tam miał pracować w placówce przerzutowej oficerów przy konsulacie polskim. Inne źródła podają natomiast, że przebywał w obozach dla internowanych do 10 czerwca 1941 r., kilkakrotnie podejmując nieudane próby ucieczki. Po likwidacji obozów oraz w związku z narastającymi trudnościami wynikającymi z penetracji niemieckiej otrzymał polecenie powrotu do kraju. Decyzję tę uzasadniano zapotrzebowaniem na doświadczoną kadrę oficerską w rozwijającej się konspiracji. | |
| Fotografie | ||
| Skany załączonych dokumentów | ||
| Pobierz jako plik tekstowy | ||
Chcesz zgłosić uwagę do biogramu?
