Pacak-Kuźmirski, Zdzisław

Zdzisław Pacak-Kuźmirski

pseud. Andrzej, Jarema, Mandaryn

Dane osobowe
Inne nazwiska w czasie okupacji lub po wojnie:Kuźmirski-Pacak, Kuźmiński, Andrzej Kuźmirski
Płeć:mężczyzna
Data urodzenia: 1911-01-06
Miejsce urodzenia:Bybło/ pow. Rohatyń
Data śmierci:1981-01-27
Miejsce śmierci:Kraków
Miejsce pochówku: Cmentarz Rakowicki w Krakowie, kwatera wojskowa
Rodzice
Imię ojca:Marceli
Imię matki:Ludwika
Nazwisko panieńskie matki:Wierzbicka
Stopień wojskowy uzyskany przed II wojną światową: porucznik
Data: 1936-01-01
Starszeństwo:
Organ nadający: Prezydent RP
Stopień wojskowy uzyskany w konspiracji:
Data:
Starszeństwo:
Organ nadający:
Stopień wojskowy uzyskany po wojnie: podpułkownik
Data:
Starszeństwo:
Organ nadający:
Wykształcenie cywilne
Przed wojną:

W latach 1922-1930 uczęszczał do gimnazjum w Rohatynie, gdzie uzyskał maturę.

W czasie wojny:
Po wojnie:

Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Służba wojskowa
Przed wojną:

W latach 1931–1933 odbył kurs Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi-Komorowie. 15 sierpnia 1933 r. uzyskał stopień podporucznika i przydział do 40. Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich” we Lwowie

W czasie wojny:

Podczas kampanii wrześniowej uczestniczył w obronie Warszawy dowodząc 8 kompanią 40 Pułku Piechoty. Wsławił się obroną Reduty nr 56 przy ul. Wolskiej przed 4 Dywizją Pancerną. W czasie walki z jego rozkazu rozlano terpentynę, która w czasie ataku niemieckich czołgów została podpalona. W wyniku bohaterskiej walki zniszczono 13 czołgów oraz 20 innych pojazdów wroga. 26 września 1939 r. dowodził udanym atakiem na parowozownię na Czystym.

Po wojnie:
Miejsce pracy
Przed wojną:
W czasie wojny:
Po wojnie:

Pracował jako urzędnik w Urzędzie Zielarskim w Krakowie.

Był kierownikiem Spółdzielni Zootechnicznej.

Działalność społeczna, związkowa i polityczna
Przed wojną:
W czasie wojny:
Po wojnie:

Członek PPS

Działalność w ruchu kombatanckim
Opis działań:

Działał aktywnie w ZBoWiD. W Krakowie zorganizował Klub Woldenberczyków, opiekował się grobami zmarłych kolegów.

Przynależność i udział w pracach innych organizacji i instytucji podziemnych
Przed scaleniem i wstąpieniem do ZWZ-AK, jak i „równolegle”:
Przynależność do ZWZ-AK na Kresach
Działalność:

Został przeniesiony na teren Okręgu Stanisławów AK we wrześniu 1943 r. Objął tu funkcję Komendanta Inspektoratu Rejonowego Stryj AK. Zaangażowany w konspirację, położył duże zasługi w organizacji Inspektoratu i samoobrony na tym terenie. Był przewidziany na dowódcę odtwarzanego 53 Pułku Piechoty w ramach AK. W okresie 1943-1944 dowodził Partyzancką Dywizją Karpacką w Obszaru Lwów AK. Dowódca Zgrupowania 48 Pułku Piechoty AK w Inspektoracie Stanisławów.

Data zaprzysiężenia:
Czasookres:1943-09-00 - 1944-00-00
Pełnione funkcje:

Komendant Inspektoratu Stryj.

Oddział względnie pion organizacyjny:Inspektorat Stryj AK, 48 pp AK
Okręg:Okręg Stanisławów
Przydział: Okręg AK Stanisławów
Inspektorat AK Stryj
Obwód AK Stryj
Przynależność do ZWZ-AK poza Kresami
Działalność:

Po ucieczce z niemieckiego obozu dotarł do Warszawy i wstąpił w szeregi Armii Krajowej. Do listopada 1942 r. był zastępcą dowódcy zastępcą dowódcy i szefa operacyjnego Komendy Głównej AK, „Osa-Kosa” – Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych/ “Kosy 30”. Na przełomie lutego i marca 1943 r. pełnił funkcję dowódcy Oddziału Specjalnego. Należał także do zespołu kierującego przygotowaniami do nieudanego zamachu na gubernatora Hansa Franka w Krakowie.

Data zaprzysiężenia:
Czasookres:1942-11-00 - 1943-09-00
Pełnione funkcje:

Zastępca dowódcy oddziału “Osa-Kosa”.

Oddział względnie pion organizacyjny:"Osa-Kosa"
Działalność w podziemiu antykomunistycznym:
Opis działań:

Po wejściu wojsk sowieckich na teren podległego mu inspektoratu pozostał w konspiracji antykomunistycznej. Poszukiwany przez NKWD często zmieniał kwatery. Kierował pracami konspiracyjnymi do połowy marca 1945 r.

Udział w akcji "Burza"
Opis działań:
Konspiracyjni współpracownicy
Przełożeni, podwładni i organizacyjni koledzy:
Członkowie rodziny zaangażowani w konspirację:
Służba w innych formacjach wojskowych
Polskich:
Niepolskich:
Represje
Represje stosowane przez Niemców (pobyt w niemieckich więzieniach i obozach koncentracyjnych - daty i miejsce, nazwiska współwięźniów):

Po kampanii wrześniowej trafił do obozu jenieckiego – Woldenberg, Oflag II C. Podjął dwie zakończone niepowodzeniem próby ucieczki, jednak nie zrezygnował. Za trzecim razem wybrał nietypowy sposób. Jego towarzyszami w tej próbie byli porucznik Jerzy Kleczkowski, porucznik Edward Madej, porucznik Kazimierz Nowosławski i podporucznik Zygmunt Siekierski. W nocy z 18 na 19 marca 1942 r. jeden z Polaków został przebrany za „konwojenta” i uzbrojony w drewnianą imitację karabinu Mauser wyprowadził przez bramę pozostałych oficerów. Za ucieczkę z obozu jenieckiego w 1967 r. otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari.

Represje stosowane przez Związek Sowiecki (pobyt w sowieckich więzieniach i łagrach - daty i miejsce, nazwiska współwięźniów):

Wiosną 1945 r. na skutek dekonspiracji przez byłego żołnierza AK Czesława Rutkowskiego został aresztowany przez NKWD. Przewieziono go do Moskwy i zmuszono do składania zeznań na procesie szesnastu. Zeznawał w jako świadek na procesie gen. Okulickiego. W 1946 r. wrócił do Polski.

Represje ze strony polskiego komunistycznego aparatu bezpieczeństwa

Aresztowany powtórnie w 1948 r. Zarzucono mu próbę nielegalnego przekroczenia granicy z Czechosłowacją oraz działalność w nielegalnej organizacji konspiracyjnej “Komitet Wolnych Polaków”. W 1951 r. skazano go na dziesięć lat pozbawienia wolności, po amnestii złagodzona do 6 lat. Więzienie opuścił w 1956 r. Więziony we Wronkach i Rawiczu.

Ordery i odznaczenia
Lista odznaczeń

Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari

Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Krzyż Walecznych

Autorstwo wspomnień, relacji, pamiętników, dzieł literackich, opracowań naukowych, działalność redakcyjna
Poświęconych historii a w szczególności ZWZ-AK:

Autor artykułów wspomnieniowych o obronie Warszawy i książki Reduta 56. 

Poświęconych innym dziedzinom nauki i sztuki lub publicystyki:
Źródła archiwalne i literatura do noty biograficznej

FOK, Archiwum Wschodnie, sygn. AW I/0283;

Mazur G., Konspiracja w Stanisławowie, TP II, 1988;

Pempel S., W sprawie lwowskiej burzy, “Lwów i Kresy”, nr 4 (57), październik 1988, s. 30;

Radomski J., Z lwowskiej Armii Krajowej przez Czerwoną Armię do niewoli niemieckiej, Kraków 2002, s. 32-33.

Spis dowódców ZWZ-AK Jana Rychtera w Muzeum AK w Krakowie.

Stański J., Z podkarpackich oddziałów Armii Krajowej na Kołymę, Kraków 2004, s.23.

Węgierski J., W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989, s. 194.

Żołnierze Wołynia, praca zbiorowa, Warszawa 2002, s. 260.

Ikonografia
Ewentualne uwagi
Fotografie
Skany załączonych dokumentów
Pobierz jako plik tekstowy

Chcesz zgłosić uwagę do biogramu?